Interwał to odległość między dwoma dźwiękami, mierzona w półtonach i całych tonach (2 półtony to cały ton). W teorii muzyki, a zwłaszcza w jazzie, interwały są podstawowym narzędziem do budowania skal, akordów i improwizacji.
Podział interwałów
Interwały dzielimy na:
- Czyste: prymę (1), kwartę (4), kwintę (5), oktawę (8)
- Wielkie i małe: sekundę (2), tercję (3), sekstę (6), septymę (7)
- Zwiększone i zmniejszone: zmodyfikowane wersje powyższych, np. kwarta zwiększona (tryton), sekunda zmniejszona itd.
Tabela interwałów
| Nazwa interwału | Ilość półtonów | Oznaczenie | Przykład (C jako dźwięk podstawowy) |
|---|---|---|---|
| Pryma czysta | 0 | 1 | C – C |
| Sekunda mała | 1 | 2> | C – D♭ |
| Sekunda wielka | 2 | 2 | C – D |
| Tercja mała | 3 | 3> | C – E♭ |
| Tercja wielka | 4 | 3 | C – E |
| Kwarta czysta | 5 | 4 | C – F |
| Tryton (kwarta zwiększona / kwinta zmniejszona) | 6 | 4</5> bądź TT | C – F#/G♭ |
| Kwinta czysta | 7 | 5 | C – G |
| Seksta mała | 8 | 6> | C – A♭ |
| Seksta wielka | 9 | 6 | C – A |
| Septyma mała | 10 | 7 | C – B♭ |
| Septyma wielka | 11 | 7< | C – B |
| Oktawa czysta | 12 | 8 | C – C (Oktawa wyżej) |
Interwały ponad oktawę (analogicznie)
| Nazwa interwału ponad oktawę | Odpowiadający interwał podstawowy | Oznaczenie |
| Nona | Sekunda | 9 |
| Decyma | Tercja | 10 |
| Undecyma | Kwarta | 11 |
| Duodecyma | Kwinta | 12 |
| Tercdecyma | Seksta | 13 |
| Kwartdecyma | Septyma | 14 |
| Kwintdecyma | Oktawa | 15 |
Enharmonia i znaczenie nazewnictwa interwałów
W muzyce spotykamy zjawisko enharmonii, czyli równobrzmiących, ale inaczej zapisanych dźwięków (np. E♯ i F, C♭ i B). Choć brzmią identycznie, ich funkcja teoretyczna i kontekst harmoniczny mogą być różne. Ma to bezpośredni wpływ na określenie interwału.
Przykładowo:
- Dźwięki C – E♯ tworzy interwał tercji zwiększonej, ponieważ liczymy trzy stopnie (C – D – E) i mamy pięć półtonów.
- Dźwięki C – F tworzyą kwartę czystą, choć F jest enharmoniczny z E♯. Mamy cztery stopnie (C – D – E – F) i również pięć półtonów.
Zatem mimo identycznego brzmienia, zapis muzyczny wskazuje na inny interwał. W jazzie – gdzie harmonia może być złożona i subtelna – takie rozróżnienia mają znaczenie, szczególnie przy analizie akordów i prowadzeniu głosów.
Znaczenie interwałów w jazzie
W jazzie interwały mają kluczowe znaczenie dla:
- Budowy akordów: Akordy jazzowe często zawierają tercje, septymy, dziewiątki i wyższe interwały (np. 11, 13).
- Improwizacji: Muzycy jazzowi stosują rozbudowane linie melodyczne, oparte na niestandardowych interwałach (np. trytonach, sekstach wielkich).
- Kolorytu harmonicznego: Nietypowe interwały (np. kwartowe czy zmniejszone) nadają charakterystyczne brzmienie.
Charakterystyka niektórych interwałów
- Tryton (kwarta zwiększona lub kwinta zmniejszona): dzieli oktawę na pół, brzmienie napięte i niestabilne; kluczowy dla dominanty (np. G7).
- Seksta wielka: Ciepłe, otwarte brzmienie; często wykorzystywana w balladach.
- Septyma mała: Nadaje bluesowy charakter; fundament akordów dominantowych.
Praktyczne zastosowanie
Muzycy jazzowi uczą się rozpoznawać interwały słuchowo oraz wykorzystywać je w improwizacji i aranżacjach. Zrozumienie interwałów pozwala swobodnie poruszać się po skalach modalnych, chromatyce i harmonii funkcyjnej.
Podsumowanie
Interwały stanowią fundament jazzu jako stylu opartego na złożonej harmonii i swobodnej improwizacji. Znajomość ich struktur i brzmienia jest kluczowa dla każdego instrumentalisty i wokalisty jazzowego.